Ράδιο ἈνθοΕυωδίες

Τρίτη, 5 Αυγούστου 2014

Λόγος περὶ τοῦ πότε ἐγὲνετο ἡ ἑορτὴ τῆς Μεταμορφώσεως (ἐκ τοῦ Μεγάλου Συναξαριστοῦ μηνός Αὐγούστου).


Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος «ἐνταῦθα περὶ τῆς Μεταμορφώσεως, σημειοῦμεν χάριν τῶν φιλολόγων περὶ τοῦ πότε ἐγὲνετο ἡ ἑορτὴ αὕτη, καὶ λέγομεν, ὅτι κατὰ τὸν Καισαρεὶας Εὐσέβιον (παρὰ Κορεσσίῳ) καὶ τοὺς περισσοτέρους διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας, ἡ Μεταμόρφωσις ἐγένετο πρὸ τοῦ Πάθους τεσσαράκοντα ἡμέρας, συμμαρτυροῦντος τοῦτο καὶ τοῦ πεζογράφου Δαμασκηνοῦ ἐν τῷ εῖς τὴν Μεταμόρφωσιν τοῦ Σωτῆρος λόγῳ (βλέπε σελ. 80), «ἐγένετο δηλαδὴ αὕτη κατὰ τὸν Φεβρουάριον μῆνα, καὶ οὐχὶ κατὰ τὸ Αὔγουστον, ὡς νῦν ἑορτάζεται. Ὅτι δὲ ἧ τοιαύτη δόξα καί γνώμη εἶναι ἡ μᾶλλον πιθανωτέρα καὶ κοινοτέρα τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, βεβαιοῦται ἐκ τῶν ἑπομένων.



Α Διότι ὁ Εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος, ὁ αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος Μαθητὴς καὶ Ἀπόστολος τοῦ Κυρίου, λέγει ὅτι ὁ Κύριος, πρὶν ἢ ἀκόμη μεταμορφωθῇ, ἔλεγε πρὸς τοὺς Μαθητάς του, ταῦτα· «Ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ πολλά παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων καὶ ἀποκτανθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμὲρᾳ ἐγερθῆναι» (Ματθ. ις·’ 21). Ἐκ τῶν λόγων δὲ τούτων συνάγεται, ὅτι ἢ Μεταμόρφωσις ἐγένετο ὀλίγον πρὸ τοῦ Πάθους.

Β’. Διότι κατὰ τὴν σειρὰν καὶ τάξιν τῶν κεφαλαίων τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου, ἐγγὺς τοῦ Πάθους ἔγινεν ἡ Μεταμόρφωσις, ἐπειδὴ διηγούμενος ὁ ἀνωτέρω Ματθαῖος τὴν θείαν Μεταμόρφωσιν ἐν κεφαλαίῳ ιζ’ μετὰ τρὶα μόλις κεφάλαια ἅναφέρει τὰ Βαΐα, ἐν κεφαλαίῳ δηλαδή κα’.

Γ’. Διότι καὶ ὁ περιώνυμος διδάσκαλος Ἰωσὴφ ὁ Βρυέννιος λέγει, ὅτι ἐν τῷ ἔαρι, ἔγινεν ἡ Μεταμόρφωσις (σελ. 18 τοῦ γ’ τόμου), ἐγγὺς δηλαδὴ τοῦ. Πάθους, τοῦ γενομένου ἓν τῇ ἐαρινῇ ἰσημερίᾳ, κατὰ τὴν κγ’ (23) τοῦ Μαρτίου.

Κατὰ τὸν Φεβρουάριον λοιπὸν ἐγένετο ἡ Μεταμόρφωσις, μετετέθη δὲ αὕτη καὶ ἑορτάζεται κατὰ τὸν Αὔγουστον α’) διότι ἡ Μεταμόρφωσις, γενομένη, ὡς εἴπομεν, τεσσαράκοντα ἡμέρας πρὸ τοῦ Πάθους, συνέπιπτε κατὰ τὴν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, καὶ ,ἐπειδὴ ὡς ἑορτὴ δηλωτικὴ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἔπρεπε νὰ ἑορτάζηται ὀκτὼ ἡμέρας κατὰ συνέχειαν, τοῦτο ἦτο ἀνάρμοστον νὰ γίνεται, ἐν τῷ καιρῷ τῆς νηστείας τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, πενθικῆς οὔσης καὶ τοῦ κακωτικοῦ τούτου βίου δηλωτικῆς. β’) Μετετὲθη εἰς τὸν Αὔγουστον, καὶ, ὄχι εἰς ἄλλον μῆνα, διὰ τὴν ἑξῆς αἰτίαν (βλέπε δὲ σοφίαν καὶ σύνεσιν τῶν τὰ θεῑα καλῶς διαταξαμένων θείων Πατὲρων !). Ἐπειδή, ὡς εἴπομεν, ἡ Μεταμόρφωσις ἔγινε τεσσαράκοντα ἡμὲρας πρὸ τοῦ Πάθους καὶ τοῦ Σταυροῦ, ἡ δὲ Ὕψωσις τοῦ τιμῖου Σταυροῦ ἑορτάζεται κατὰ τὴν ιδ’ τοῦ Σεπτεμβρίου, καὶ ἐπέχει τὰ δίκαια τοῦ Σταυροῦ καὶ τοῦ Πάθους τοῦ Κυρίου διὰ τοῦτο οἱ θεῖοι Πατὲρες, μετρήσαντες πρὸ τῆς ἡμέρας ταύτης τεσσαράκοντα ἀκριβῶς ἡμέρας, διέταξαν νὰ ἑορτάζηται ἡ θεὶα Μεταμόρφωσις κατά τὴν ς’ τοῦ Αὐγούστου.

Διώρισαν δὲ οἱ, αὐτοὶ θεῐοι Πατὲρες νὰ ψάλλωνται ἐν τῇ ἑορτῆ τῆς Μεταμορφώσεως καὶ Καταβασίαι, οὐχὶ οἱ τῆς ἰδίας ἑορτῆς εἰρμοί, καθὼς εἶναι, σύνηθες νὰ γίνηται, εἰς τὰς λοιπὰς, Δεσποτικὰς ἑορτάς, ὡς· εἰς τὴν Χριστοῦ Γέννησιν καὶ Ὑπαπαντὴν καὶ τὴν τῶν Θεοφανείων, τὸ νά ψάλλωνται δηλαδὴ Καταβασίαι, οἱ εἱρμοὶ τῶν αὐτῶν ἑορτῶν· ἀλλὰ διώρισαν νὰ ψάλλονται ἐν αὐτῇ Καταβασίαι οἱ εἱρμοὶ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Σταυροῦ, ἵνα δείξωσι τὴν ἀναφορὰν καὶ σχέσιν τῆς Μεταμορφώσεως μετὰ τοῦ Πάθους καὶ τῆς ς’ τοῦ Αὐγούστου μετὰ τῆς ιδ’ τοῦ Σεπτεμβρίου, μετὰ τῆς Ὑψώσεως δηλαδὴ τοῦ Σταυροῦ. Ὄθεν καὶ τὸ πρῶτον τροπάριον τῆς Μεταμορφώσεως εὕθὺς προοιμιάζει καὶ, ἀναφέρει τὸν Σταυρὸν οὕτω πως λέγον· «Πρὸ τοῦ Σταυροῦ σου, Κύριε». Ὁτι δὲ ταῦτα πάντα δὲν συνέβησαν κατὰ τύχην καὶ, ἐκ τοῦ αὐτομάτου, οὐδὲ ἀπεριέργως καὶ ἀπαρατηρήτως, ἀλλὰ μετὰ περιεργείας καὶ παρατηρήσεως, πᾶς τις ἔμφρων θέλει, τὸ συνομολογήσει· διότι τίς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι, κατὰ τύχην εὑρὲθησαν ἀκριβῶς τεσσαράκοντα ἡμέραι ἀπὸ τῆς ς·’ τοῦ Αὐγούστου, καθ’ ἥν ἡ Μεταμόρφωσις ἑορτάζεται, μέχρι τῆς ιδ’ τοῦ Σεπτεμβρίου, καθ’ ἥν ἑορτάζεται ἡ Ὑψωσις τοῦ Σταυροῦ; οὐδεὶς βεβαίως.

Γνωρὶζω (λέγει ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορεὶτης οὗτινος γνώμη εἶναι, ἡ παροῦσα) ὅτι ὁ Ἀθηνῶν Μελέτιος ἐν τῷ α’ τόμῳ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας λέγει, ὅτι μετεμορφώθη ὁ Κύριος κατὰ τὴν ς’ (6) Αὐγούστου, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ φέρῃ καὶ μάρτυρά τινα τῶν λόγων του, καὶ ὄχι νὰ μᾶς λέγῃ ἀδέσποτα καὶ ἁμάρτυρα, ὅτι κατὰ τὰ μέσα π.χ. τοῦ Ἀπριλίου περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ, καὶ ὅτι ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ Μαΐου ἐξῆλθεν ἐκ τῆς Γαλιλαίας, καὶ εἰς τὰς τόσας τοῦ μηνός, κατὰ τὴν δεῖνα ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος, ἔκαμεν ἐκεῖνο τὸ θαῦμα, καὶ εἰς τὴν δεῖνα τὸ ἄλλο, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ, Ἀπόστολος καὶ Μαθητὴς τοῦ Κυρίου ἐὰν ἦτό τις, αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος τῶν θαυμάτων καὶ λόγων τοῦ Ἰησοῦ, μετὰ τοσαύτης λεπτολογίας καὶ ἀκολουθίας δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τὰ περιγράψῃ· καὶ ἀπορῶ πῶς δύναται ταῦτα νὰ πιστεύσῃ τίς οὕτως ἁμάρτυρα ὄντα καὶ ἀβέβαια. Εἰ δέ τις προβάλλει, τὸν δημόσιον φόρον τοῦ διδράχμου, τὸν ὁποῖον ἀναφέρει ὁ Ματθαῖος μετὰ τὴν Μεταμόρφωσιν, ὅτι αὐτός ἐδίδετο κατά τόν μῆνα Τεισρί, ἤτοι κατὰ τὸν Σεπτὲμβριον, καὶ ἐκ τούτου συμπεραίνει, ὅτι ἡ Μεταμόρφωσις ἐγένετο ἐν τῇ ς’ τοῦ Αὐγούστου, ἀποκρινώμεθα, ὅτι οὐκ ὀρθῶς οὗτος λαλεῖ ἐπειδὴ τὰ μὲν βασιλικὰ καὶ ἐξωτερικὰ τέλη καὶ φόροι εἰσεπράττοντο κατὰ τὸν Σεπτὲμβριον, ἀρχὴν ὄντα τοῦ χρόνου πολιτικήν, τά δὲ δίδραχμα, ἐπειδὴ ἦτο φόρος ἱερατικός, εἰσεπράττοντο κατὰ τὸν Μάρτιον, ἀρχὴν ὄντα τοῦ χρόνου νομικὴν, ἤτοι κατὰ τὸν νόμον Μωσέως. Ὅτι δὲ τὸ δίδραχμον ἧτο ἱερατικὸς φόρος καὶ, τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδετο, μαρτυρεῖ, ἡ θεία Γραφὴ λέγουσα· «Καὶ ἔδωκε Μωϋσῆς τὰ λύτρα τῶν πλεοναζόντων (ἅπερ ἦσαν τὰ δίδραχμα) Ἀαρὼν καὶ τοῖς υῖοῖς αὐτοῦ διὰ φωνῆς Κυρίου, ὃν τρόπον συνέτάξε Κύριος, τῷ Μωυσῇ» (Ἀριθ. γ’ 51).

Εἰ δὲ καὶ, προβάλλει τις τὸν Εὐαγγελιστὴν Λουκᾶν, ὅτι ἓν τῷ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγγελίου τάττει τὴν Μεταμόρφωσιν, καὶ οὐχὶ ὕστερον, ἀποκρινόμεθα, ὅτι ὁ Εὐαγγελιστὴς οὗτος πρωθύστερον συνηθίζει νὰ γράφῃ τὰ πράγματα· οὕτω καθὼς τὴν ὕστερον γενομένην ξενοδοχίαν ἓν Βηθανίᾳ ἓν τῇ οῖκίᾳ τοῦ Φαρισαίου, ἥτοι Σίμωνος τοῦ λεπροῦ, αὐτὸς τίθησι πρότερον, ὥς τινες κρίνουσι (βλέπε περὶ τούτου εἰς σελ. 54 τῆς Ἑκατονταετηρίδος), καὶ καθὼς, εὐθὺς σχεδὸν ἀπὸ τῆς καταβάσεως ἀπὸ τοῦ Σαρανταρίου ὄρους γράφει, ὅτι εἰσῆλθεν ὁ Κύριος εἰς τὴν συναγωγὴν καὶ ἀνέστη ἀναγνῶναι, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ἓν τῷ δευτέρῳ ἔτει τοῦ Εὐαγγελικοῦ κηρύγματος τοῢ Κυρίου, κατὰ τὸν συγγραφέα τῆς αὐτῆς Ἑκατονταετηρίδος κύριον Εὐγένιον (σελ. 45), οὕτω καὶ τὴν Μεταμόρφωσιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ γράψῃ ἐν τοῖς ὕστέροις κεφαλαίοις τοῦ Εὐαγγελίου του, τὴν ἔγραψε πρότερον.

Θὰ ἐγεννᾶτο δὲ εἰς ἕκαστον ἡ ἀπορία· διατὶ καθ’ ἑκάστην ἐν ταῖς Ὥραις λέγεται κοντάκιον τῆς Μεταμορφώσεως καὶ ὄχι ἄλλης τινὸς ἑορτῆς; Πρὸς λύσιν δὲ τῆς ἀπορίας ταύτης λέγομεν, ὅτι ἔπειδὴ ἡ ἐορτὴ τῆς Μεταμορφώσεως εἶναι προδηλωτικὴ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, διότι ὥσπερ οἱ Ἀπόστολοι ἑώρων τὴν δόξαν τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ Μεταμορφώσει, οὕτω καὶ οἱ μακάριοι ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι θὰ βλέπωσι τὴν αὐτὴν δόξαν τοῦ Χριστοῦ, καθὼς ὑψηγορεῖ ὁ Ἀρεοπαγίτης Διονύσιος, ἐν κεφαλαίῳ πρώτῳ περὶ θείων ὀνομάτων -τούτου ἕνεκα ἡ Ἐκκλησία, θέλουσα νὰ διατηρῶσι πάντοτε οἱ Χριστιανοὶ ἐν τῇ μνήμῃ των τὴν δόξαν ἐκείνην, τήν ὁποίαν θὰ ἀπολαύσωσι, διώρισε νὰ λὲγωσι καθ’ ἐκάστην τὸ κοντάκιον τῆς ἑορτῆς ταύτης, ἵνα διὰ τῆς συνεχοῦς ὑπομνήσεως πρὸς πόθον αὐτοὺς κινῆσῃ καὶ ἔρωτα τῆς μελλούσης δόξης. Καθὼς παραδείγματος χάριν καὶ ὁ ἀθλοθέτης, δεικνύων τὸν στέφανον εἰς τὸν ἀθλητήν, χαροποιεῖ τὴν καρδίαν του καὶ ἐνδυναμώνει αὐτὸν εἰς τὸ νά ἀθλήσῃ νομίμως καὶ καρτερικῶς, ὅπως κερδήσῃ τοιοῦτον ὡραῖον καὶ πολύτιμον στέφανον, οὕτω καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, προθέτουσα καὶ δεικνύουσα εἰς τοὺς ἀθλητὰς τῆς εὐσεβείας Χριστιανοὺς τὸν στέφανον τῆς θείας δόξης, τὸν ὁποῖον μέλλουν νά ἀπολαύσωσι, χαροποιεῖ αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐνδυναμώνει εἰς τὸ νὰ ἀθλήσωσιν ἀνδρείως, ὅπως ἀξιωθῶσι τοιούτου περικαλλεστάτου καὶ ὡραιοτάτου στεφάνου τῆς ἀκηράτου μακαριότητος.

Ἐν δὲ τῷ Ὡρολογίῳ γράφεται οὕτω: Ἐπειδὴ πολλάκις προεῖπεν ὁ Κύριος εἰς τοὺς Μαθητὰς αὐτοῦ, οὐχὶ μόνον περὶ τοῦ ἰδίου Πάθους καὶ τοῦ Σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μελλόντων διωγμῶν καὶ θλίψεων αὐτῶν τῶν Μαθητῶν, καὶ, ἐπειδἡ τὰ μὲν δεινὰ ἦσαν πρόχειρα, ἡ δὲ ἅντὶ τούτων ἀπόλαυσις τῶν ἀγαθῶν μέλλουσα καὶ ἐλπιζομένη, διὰ τοῦτο, ἵνα πληροφορῆσῃ αὐτοὺς ὀφθαλμοφανῶς περὶ τῆς δόξης ἐκείνης, ἥτις ἐστὶν ἡτοιμασμὲνη διὰ τοὺς ἕως τὲλους ὑπομείναντας, παραλαμβάνει τοὺς τρεῖς προκρίτους αὐτοῦ Μαθητάς, Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ, Ἰωάννην, καὶ ἀναβιβάσας αὐτοὺς εἰς τὸ Θαβώριον ὄρος κατὰ μόνας, μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγὲνοντο λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Ἐξαίφνης μετὰ τῆς ὑπερφυοῦς καὶ ἐξαισίας ταύτης φωτοχυσίας, ἐπιφαίνονται διὰ μιᾶς τῶν Προφητῶν οἱ ἀκρότατοι, Μωϋσῆς καὶ Ἠλίας, συλλαλοῦντες μετὰ τοῢ Ἰησοῦ περὶ τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ σωτηρίου πάθους, καὶ δεικνύοντες ἐν ταὐτῷ, ὅτι αὐτός ἔστιν ὁ Κύριος καὶ ζώντων καὶ νεκρῶν, παραστάντες ἔμπροσθεν αὐτοῦ δουλοπρεπῶς, ὁ μὲν Προφήτης Μωϋσῆς ἐκ τοῢ ᾅδου, ὡς πρὸ πολλῶν αἰώνων ἀποθανὼν (Σεπτεμβρίου 4), βλέπε ἓν τόμῳ Θ’, ἔκδοσις α’ σελὶς 123, ἔκδοσις β’ καὶ ἑπόμεναι σελὶς 129), ὁ δὲ Προφήτης, Ἠλίας ὡς ἓκ τοῦ οὐρανοῦ, ὅπου ἔτι ζῶν ἀνελήφθη (Ἰουλίου 20), (βλέπε ἐν τόμῳ Ζ’, ἔκδοσις α’ σελὶς 318. ἔκδοσις β( καὶ, ἐπόμεναι σελὶς 371). Μετ’ ὀλίγον ἐπισκιάζει αὐτοὺς νεφὲλη φωτεινή, καὶ ἐκ τῆς νεφέλης ἀκούεται πάλιν ἡ αὐτὴ φωνή, ἥτις ἠκούσθη καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ (Ἰανουαρ. 6), μαρτυροῦσα τοῦ Ἰησοῦ τὴν θεότητα, καὶ λέγουσα. «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἅγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα αὐτοῦ ἀκούετε» (Ματθ. ιζ' 1-5). Ταῦτά εἰσι τὰ θεοπρεπῆ καὶ παράδοξα τῆς παρούσης ἑορτῆς, ἥτις ἐστὶν εἰκὼν καὶ προτύπωσις τῆς μελλούσης καταστάσεως τῶν Δικαίων, ὧν τὴν λαμπρότητα «ἐδήλωσεν ὁ Κύριος «εἰπών’ «Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος» (Ματθ. ιγ’ 43). Διὰ τοῦτο καὶ τὸ Κοντάκιον τῆς Ἑορτῆς ταύτης ψάλλεται καθ' ἑκάστην ἐν ταῖς Ὥραις εἰς ὑπόμνησιν παντοτεινὴν τῆς δόξης ἐκείνης.